TELEFON DO REDAKCJI: +48 62 766 07 17
Augustyna, Ingi, Jaromira 18 Czerwca 2019, 14:58
Dziś 19°C
Jutro 13°C
Szukaj w serwisie

Słowianie i ziemie polskie cz. 3

Słowianie i ziemie polskie we wczesnośredniowiecznym świecie, cz. 3

Zamieszkujący tereny ziem polskich Słowianie zaczęli się organizować w małe wspólnoty terytorialne zwane opolami. Obejmowały one zazwyczaj obszar od 50 do 150 kilometrów kwadratowych. Kilka opoli tworzyło plemię.

Dzięki przekazowi tzw. Geografa Bawarskiego, zakonnika z klasztoru w Ratyzbonie z IX wieku wiemy, jakie plemiona zajmowały obszar naszego kraju. Nazwy plemion zapisał w łacińskiej formie, zniekształconej w stosunku do pierwotnego brzmienia. Według jego informacji na Pomorzu mieszkali Pyrzyczanie i Wolinianie, na Śląsku Ślężanie, Dziadoszanie, Opolanie i Gołęszyce. Geograf wymienia także Wiślan, Lędzian i Goplan. O Lędzianach wspomina też księga „O zarządzaniu państwem” cesarza Konstantyna Porfirogenety. Zatem już w VIII-IX wieku terytorium Polski zamieszkiwały potężne słowiańskie plemiona, których obecność uznał za godną odnotowania nawet wyniosły bizantyjski cesarz.

Czas warownych grodów

Czas rozproszonych osiedli i małych wspólnot minął. Archeologia odnotowała wiele pochodzących z tego okresu ośrodków osadniczych na terenie całego kraju. Jeden z nich znajdował się nad dolną Odrą, między Szczecinem a Parsętą. Od sześciu do ośmiu skupień osadniczych istniało na Pomorzu Gdańskim. Na Mazowszu ośrodki osadnictwa istniały koło Płocka, Drohiczyna i Łęczycy. Jeszcze w połowie X wieku Mazowszanie zbudowali sieć warownych grodów i stali się najpotężniejszym plemieniem w regionie. Równie gęsto zasiedlona była Małopolska, którą zamieszkiwali Wiślanie i Lędzianie. Największe skupiska osad istniały tu wokół Krakowa, koło Wiślicy i pomiędzy Sandomierzem a Złotą. Równie gęsto zasiedlony był Dolny Śląsk i okolice Bramy Morawskiej, a także dorzecze Obry i okolice jeziora Gopło.

Święci bracia

W VIII wieku na Morawy zaczęli przybywać misjonarze z kraju Franków, Bawarii i z Konstantynopola. Na początku chrzest przyjęła słowiańska Karantania, położona na terenie dawnej rzymskiej prowincji Noricum. W 831 roku o chrzest poprosił władca Państwa Wielkomorawskiego Mojmir I. Chrześcijańscy misjonarze z Passawy nawracali jego poddanych. Mojmir nawiązał przyjazne stosunki z cesarzem Ludwikiem I Pobożnym, synem i następcą Karola Wielkiego. Chrystianizacja Wielkich Moraw trwała długo i nie obyła się bez trudności. Państwo Mojmira stało się areną walki pomiędzy Rzymem i Konstantynopolem. Mojmir został obalony przez wspieranego z Bizancjum Rościsława.

W 862 roku na Morawy przybyli dwaj greccy misjonarze: święci Cyryl i Metody. Obydwaj pochodzili z Tesaloniki. Byli braćmi, synami Leona, wysokiego oficera bizantyjskiej armii i jego słowiańskiej małżonki Marii. Metody (właściwe imię Michał) został mnichem w klasztorze położonym na myzyjskiej górze Olimp w Azji Mniejszej. Cyryl (właściwe imię Konstantyn) został księdzem i wykładowcą w cesarskiej szkole w Konstantynopolu. Bracia znali wiele języków i mieli bardzo duże doświadczenie w działalności misyjnej, kiedy przybyli do morawskich Słowian. Na polecenie cesarza i prośbę Rościsława zjawili się na Morawach.

Zaraz po przyjeździe w 863 roku po Chr. rozpoczęli dzieło tłumaczenia Pisma Świętego na język starocerkiewnosłowiański. Na potrzeby tłumaczenia i liturgii wynaleźli nowe pismo, za pomocą którego można było utrwalać dźwięki słowiańskiego języka. Była to tzw. głagolica, od której wywodzi się cyrylica. Język Słowian stał się językiem chrześcijańskiej liturgii. Misjonarze pomogli Rościsławowi w spisywaniu wielkomorawskiego kodeksu prawnego. Bracia wprowadzili obrządek słowiański, aby liturgia i prawdy wiary były zrozumiałe dla wielkomorawskich wiernych, którzy zostali ochrzczeni bardzo niedawno. Dzięki temu udało się nawrócić na chrześcijaństwo więcej Słowian, niż kiedykolwiek wcześniej. Św. Metody ochrzcił czeskiego księcia Borzywoja I. Nie wszystkim podobał się sposób ewangelizacji przyjęty przez świętych Cyryla i Metodego. Biskup Salzburga, Dietmar oskarżał ich o herezję, bo nie podobało mu się wprowadzanie do liturgii języka słowiańskiego. Także w Wenecji bracia mieli wielu przeciwników.

Działalność Cyryla i Metodego

W 867 roku papież św. Mikołaj I wezwał Cyryla i Metodego do Rzymu. Bracia przybyli do stolicy chrześcijaństwa wraz z relikwiami św. Klemensa, które odnaleźli wcześniej na Krymie. Bracia wzbudzali szacunek nie tylko swoją apostolską postawą, ale także mądrością. Papież wyświęcił na kapłanów słowiańskich towarzyszy Metodego. Chwila tryumfu braci nastąpiła, kiedy Namiestnik Chrystusa kazał złożyć słowiańskie księgi liturgiczne na ołtarzu jednego z rzymskich kościołów. Cyryl wstąpił do klasztoru i zmarł w Rzymie w 869 roku. Mikołaj I ustanowił Metodego biskupem Moraw i Pannonii. Po powrocie do diecezji rozgorzał na nowo konflikt Metodego z biskupem Salzburga. Niewiele pomogły Metodemu dobre stosunki ze słowiańskim władcą Pannonii, Kocelem. Kiedy przybył na synod w Ratyzbonie w 870 roku, biskup Adalwin kazał go aresztować i zamknąć w klasztorze.

Dopiero papież Jan VII zdołał uwolnić Metodego i spowodować jego powrót na stolicę biskupią w Nitrze. Dodano mu jednak frankijskiego „pomocnika”, sufragana Wichinga. Św. Metody zdążył jeszcze uczestniczyć w misji pojednania Rzymu i Konstantynopola w 882 roku. Odwiedził w Carogrodzie cesarza i patriarchę Focjusza. Po jego śmierci liturgia słowiańska została wprawdzie „skasowana”, ale nie ulega wątpliwości, że to dzięki Kościołowi powstała pierwsza słowiańska literatura i pismo. Dzięki temu Słowianie mogli zachować swój język i kulturę w obliczu burzliwych przemian politycznych. Uczniowie braci misjonarzy, św. Klemens Ochrydzki i św. Naum z Presławia, przenieśli się do Bułgarii i nauczyli jej mieszkańców pisma i liturgii słowiańskiej. Św. Klemens założył w Ochrydzie szkołę piśmienniczą, w której tłumaczono na język słowiański teksty greckie i łacińskie. To właśnie w szkole św. Klemensa powstał w VIII wieku po Chr. najstarszy znany tekst w języku słowiańskim.

Państwo Wiślan

W tym samym czasie na ziemiach polskich zaczynały się formować pierwsze silniejsze władztwa. W IX wieku po Chr. nad górną Wisłą powstało państewko plemienia Wiślan, szeroko znane w ówczesnej Europie. Wspomina o nim „Żywot św. Metodego” Geograf Bawarski, a także król angielski Alfred Wielki. W tym pierwszym źródle znajdujemy wzmiankę o tutejszym, niewymienionym z imienia władcy: „(…) Był zaś w nim (Metodym) także dar proroczy, tak że spełniało się wiele przepowiedni jego, z których jedną lub dwie opowiemy. Książę pogański, silny bardzo, siedzący w Wiślech (Wiśle), urągał wielce chrześcijanom i krzywdy im wyrządzał. Posławszy zaś do niego (kazał mu) powiedzieć (Metody): Dobrze będzie dla ciebie synu ochrzcić się z własnej woli na swojej ziemi, abyś nie był przymusem ochrzczony na ziemi cudzej, i będziesz mnie (wtedy) wspominał. (…)”. Państwo Wiślan obejmowało część Małopolski, a jego centrum leżało na północ od Krakowa. Jednego z jego władców próbował nawrócić na chrześcijaństwo, ale bezskutecznie. Został potem napadnięty przez władców wielkomorawskich i zmuszony do przyjęcia chrztu, ale nie jest to pewne. 

Tekst Szymon Modzelewski
Rekonstrukcja grodziska Wiślan

Galeria zdjęć

Dodaj komentarz

Pozostało znaków: 1000

Komentarze

Nikt nie dodał jeszcze komentarza.
Bądź pierwszy!