TELEFON DO REDAKCJI: +48 62 766 07 17
Augustyna, Ingi, Jaromira 04 Sierpnia 2020, 10:24
Dziś 19°C
Jutro 13°C
Szukaj w serwisie

Polska pieśń kościelna w okresie baroku

Polska pieśń kościelna w okresie baroku

W opinii wielu historyków, różnych dziedzin sztuki, reakcją na renesans, do którego rozkwitu w krajach północnoeuropejskich przyczyniła się reformacja, był barok, związany w początkowej jego fazie z kontrreformacją. Przypadek przemian stylu muzyki w pierwszych dekadach XVII wieku w Polsce, a ściślej w Rzeczpospolitej Obojga Narodów, zdaje się taką opinię potwierdzać.

Z pewnością polityka Kościoła rzymskokatolickiego i związane z nią działania jego hierarchów u schyłku XVI i w początkach następnego stulecia wpłynęły na obraz życia muzycznego w czołowych ośrodkach władzy w Polsce. I jakkolwiek nie zawsze działania te można i należy wprost tłumaczyć misją kontrreformacyjną, trzeba przyznać, iż sprzyjały one realizacji osobistych zainteresowań muzycznych panującego wówczas katolickiego króla Polski Zygmunta III Wazy oraz niektórych magnatów świeckich i kościelnych, przekonanych również o politycznej roli muzyki i jej znaczeniu w budowaniu wizerunku władcy, magnata i Kościoła. W szczególności ścisłe związki z Rzymem wpłynęły zasadniczo na poziom i styl uprawianej w Rzeczypospolitej muzyki, i to zarówno religijnej jak świeckiej, wokalnej i instrumentalnej.
Ram chronologicznych muzycznego baroku w Rzeczypospolitej nie sposób ustalić ściśle. Pierwsze zwiastuny nowego stylu można obserwować w muzyce komponowanej i wykonywanej już w ostatnich latach XVI i na początku XVII wieku na dworze królewskim Zygmunta III. Muzyka barokowa była jeszcze tworzona i pozostawała w repertuarach kapel za panowania Augusta III, w niektórych środowiskach kościelnych i klasztornych do końca życia króla (w 1763 r. ) i dłużej. W ciągu pierwszej połowy XVII wieku licznie powstawały wokalno-instrumentalne kapele na dworach magnackich oraz w kościołach katolickich (przede wszystkim katedralnych i kolegiackich), ale także ewangelickich, głównie w wielkich miastach Prus Królewskich. Muzycy uczyli się swojego rzemiosła w kapelach dworskich i kościelnych, w cechach muzyków, a także w zakładanych przez jezuitów w bardzo wielu miejscowościach na ogromnym obszarze Rzeczypospolitej bursach muzycznych, które można uznać za pierwsze na tych terenach zawodowe szkoły muzyczne. W kościołach kontynuowały swoją działalność wcześniej istniejące zespoły wokalne, ze słynną kapelą rorantystów wawelskich.
W Polsce tego okresu, a także wieków późniejszych zrodziła się dość szczególna tradycja śpiewania polskich pieśni podczas liturgii. Zezwalały na to dekrety: synodu gdańskiego z 1585 roku, synodów warmińskich, biskupów chełmińskich Jana Małachowskiego z 1678 roku, Teodora Potockiego z 1701 roku, uchwały synodu wileńskiego z 1717 roku. Gdy do Polski w 1651 roku przybywają francuscy misjonarze św. Wincentego a Paulo, zastają, akceptują i kultywują polską tradycję śpiewania pieśni w języku narodowym podczas Mszy Świętych. Pieśni wieków XVII-XVIII powstawały głównie w środowiskach klasztornych (karmelici, dominikanie, benedyktynki w Staniątkach i Sandomierzu, klaryski w Krakowie) i tam zachowały się w rękopiśmiennych kancjonałach. Powstają w tym czasie kolędy, pieśni wielkopostne, eucharystyczne, maryjne. Nieliczne pieśni, jak się zdaje, przedostały się do powszechnego użytku. Z 1668 roku pochodzi też rękopiśmienny kancjonał Archikonfraterni Literackiej w Warszawie, spisany przez Stanisława Baczyńskiego pt. Cornu Copiae seu varietas copiosa Missarum, Cantionum, zawierający śpiewy w języku polskim i łacińskim na cały rok kościelny. Posiadamy też niewiele drukowanych śpiewników z tamtego okresu, trzy zbiory Walentego Bartoszewskiego (1611, 1613, 1624), Symfonie anielskie Jana Żabczyca z 1630 roku zawierające teksty kilkudziesięciu kolęd i siedem pastorałek, Pieśni katolickie Stanisława Serafina Jagodyńskiego z 1695 roku, zawierające teksty pieśni na: Adwent, Boże Narodzenie, Wielki Post, Wielkanoc, o Duchu Świętym, na Boże Ciało, Maryjne, o świętych Pańskich, przygodne. W XVIII wieku wydano drukiem szereg kancjonałów w Krakowie (1724), Wrocławiu (1769), Królewcu (1796). W XVII wieku powstał np. tekst popularnej pieśni wielkanocnej „Wesoły nam dziś dzień nastał”. Ta kilkunastozwrotkowa pieśń rezurekcyjna, którą znamy ze śpiewnika Stanisława Serafina Jagodyńskiego powstała z zestawienia różnych średniowiecznych polskich tropów. Na bazie sięgających średniowiecza misteriów i dramatów pasyjnych, planktów i pasji, które po XVIII wiek były w Polsce praktykowane, zrodziły się w 1707 roku Gorzkie żale. Zresztą, owe misteria, dramaty, plankty były znakomitym środowiskiem dla powstania wielu wartościowych pieśni pasyjnych. Z XVII wieku pochodzą teksty następujących pieśni, które nadal są w repertuarze kościelnym: „Archanioł Boży Gabryjel”; „A wczoraj z wieczora”; „Bóg się z Panny narodził”; „Przybieżeli do Betlejem”; „Dobranoc, głowo święta”; „Ogrodzie Oliwny”; „Jezu Chryste, Panie miły”; „Idzie, idzie Bóg prawdziwy”; „Twoja cześć, chwała”. Z XVIII wieku pochodzą: „Matko Odkupiciela” (tłumaczenie antyfony Alma Redemptoris Mater); „Spuśćcie nam na ziemskie niwy”; „Ach ubogi żłobie”; „Pasterze mili”; „Pójdźmy wszyscy do stajenki”; „Z narodzenia Pana”; „Boże, w dobroci”; „Wisi na krzyżu”; „Kłaniam się Tobie”; „Witam Cię, witam Przenajświętsze Ciało”; „Matko Niebieskiego Pana”; „Serdeczna Matko”; „Szczęśliwy, kto sobie patrona”. Wskutek upowszechnienia objawień otrzymanych przez s. Małgorzatę Marię Alacoque, powstawały nie tylko pieśni eucharystyczne, ale także ku czci Najświętszego Serca Pana Jezusa. W 1765 roku papież Klemens VIII właśnie biskupom polskim, jako pierwszym udzielił pozwolenia na celebrowanie uroczystego święta ku czci Najświętszego Serca Pana Jezusa.

Ks. Jacek Paczkowski

Galeria zdjęć

Dodaj komentarz

Pozostało znaków: 1000

Komentarze

Nikt nie dodał jeszcze komentarza.
Bądź pierwszy!