TELEFON DO REDAKCJI: +48 62 766 07 17
Augustyna, Ingi, Jaromira 30 Października 2020, 22:52
Dziś 19°C
Jutro 13°C
Szukaj w serwisie

O chronologii i periodyzacji (2)

O chronologii i periodyzacji (2)

W Rzymie przyjął się eponimiczny system oznaczania dat rocznych. Lata nazywano imionami urzędujących w danym roku konsulów. System stosowano zarówno w oficjalnych pismach, inskrypcjach i proklamacjach, jak i w życiu codziennym. Był stosowany do końca starożytności.

Istniała kompletna lista konsulów od 509 do 13 roku przed Chr., umieszczona na Łuku Augusta w Rzymie. Listy takie podają także Liwiusz i Diodor Sycylijski. W czasach Cesarstwa przyjął się zwyczaj liczenia tribunicia potestate, czyli corocznego nadania władzy trybuńskiej urzędującemu cesarzowi, bądź wyznaczonemu następcy tronu.

Zabytki archeologiczne
System liczenia dat od założenia miasta Rzymu został wynaleziony przez rzymskiego uczonego Warrona. Według obecnego systemu liczenia Warron przyjął rok 753 przed Chr. jako datę założenia Rzymu i początek ery (tzw. era warroniańska). System ten przejął m.in. Liwiusz, ale nie był on w starożytności powszechnie stosowany. Współczesna chronologia cywilizacji basenu Morza Śródziemnego opiera się na danych kilku dyscyplin historycznych (historii, archeologii, epigrafiki, papirologii, numizmatyki). Dzięki studiom nad starożytnymi systemami liczenia czasu można dość precyzyjnie obliczyć daty wydarzeń opisywanych w źródłach historycznych. Niektóre zabytki archeologiczne również mogą być powiązane z informacjami przekazanymi przez źródła literackie. Przykładem może być tu część budowli publicznych na Forum Romanum czy Partenon w Atenach. Wota złożone w świątyni Apollina w Delfach można powiązać z wojnami perskimi (np. słynny trójnóg platejski został złożony tu jako wotum po bitwie pod Platejami w 479 roku przed Chr.). Niekiedy na budynkach spotykamy inskrypcje fundacyjne podające datę budowy (jak w przypadku Panteonu w Rzymie). Niektóre zabytki archeologiczne są szczególnie dobrymi datownikami, zwłaszcza ceramika, której liczne formy zmieniały się z upływem czasu, a ich wiek może być dokładnie określony. Grecką ceramikę malowaną, czarno- i czerwonofigurową można datować niekiedy z dokładnością do 10 lat.

Naczynia, monetyi inne dzieła sztuki
Rzymskie naczynia typu terra sigillata występują na bardzo wielu stanowiskach zachodniej części Imperium. Znane są ośrodki produkcji, gdzie znaleziono wiele wyrzuconych, wybrakowanych naczyń. Naczynia były stemplowane znakiem producenta i ozdabiane wzorami, których popularność zmieniała się z upływem czasu. Dlatego też ceramikę tego typu można datować z dokładnością do 20-25 lat. Dzieła sztuki takie jak rzeźby, mozaiki i malowidła ścienne datuje się zwykle na podstawie kryteriów stylistycznych, co niekiedy sprawia pewne trudności. Innymi dobrze datowanymi kategoriami artefaktów są amfory, stemplowane cegły i dachówki, oraz fibule, czyli metalowe zapinki. Zabytki te zmieniały swoją formę i zdobienia w miarę upływu czasu, co czyni je dobrze rozpoznawalnymi datownikami. Dla archeologa najistotniejsze są zabytki z zamkniętych kontekstów, tj. grobów i skarbów, pochodzące z wąskiego odcinka chronologicznego. Inskrypcje różnego rodzaju często zawierają roczną datę lub wzmiankują znaną ze źródeł literackich osobę. Tego typu informacje pozwalają określić czas wykonania danego napisu. Można także datować inskrypcje na podstawie kroju liter i użytych skrótów pisarskich. Monety greckie mogą być datowane z dokładnością do kilkudziesięciu lat, monety rzymskie, zwłaszcza z czasów Cesarstwa z dokładnością do jednego roku. Za pomocą monet często datuje się konteksty archeologiczne.

Archaiczne epoki
Współcześnie stosowany podział historii cywilizacji śródziemnomorskiej na okresy jest dziełem uczonych europejskich działających od okresu renesansu. Już pierwsi humaniści wprowadzili podział historii na czasy starożytne, średniowiecze i ich własną epokę. W XVII wieku gdański historyk F. Cluverius wprowadził do nauki termin historia antiqa (starożytność). Na podstawie kryteriów filologicznych (faz rozwoju języka greckiego) wyróżniono archaiczną i klasyczną epokę dziejów Grecji. Analizując dzieje polityczne świata greckiego od IV do I wieku przed Chr. niemiecki historyk Johann Gustav Droysen wprowadził pojęcie epoki hellenistycznej, rozpoczynającej się po śmierci Aleksandra Macedońskiego w 323 roku przed Chr. Inny niemiecki uczony, Theodor Mommsen badając ustrój i prawo publiczne starożytnego Rzymu wydzielił w jego dziejach epoki monarchii, republiki, pryncypatu i dominatu. Granice chronologiczne dla wydzielanych przez historyków epok stanowią zazwyczaj ważne wydarzenia polityczne. I tak początek epoki pryncypatu wiąże się z bitwą pod Akcjum (31 przed Chr.) lub z przejęciem prerogatyw władzy princepsa przez Augusta (27 przed Chr.), a koniec z objęciem władzy przez Maksymina Traka w 235 roku po Chr. i początkiem okresu najazdów i uzurpacji w Cesarstwie Rzymskim. Dla epok niedostatecznie oświetlonych przez źródła historyczne kryterium cezury chronologicznej może być datowanie materiału archeologicznego, jak w przypadku Wieków Ciemnych w Grecji (110-750 przed Chr.).

Metoda radiowęglowa
Początkiem współczesnej chronologii archeologicznej był rok 1949, kiedy to profesor Willard Libby, fizyk z Uniwersytetu w Chicago opublikował pierwsze datowania radiowęglowe (tj. daty C-14). Metoda radiowęglowa, wynaleziona przez Libbyego i później udoskonalana (poprzez wprowadzenie kalibracji i metody akcelerowanej spektrometrii masowej, które znacznie zwiększyły precyzję datowania) miało ogromne znaczenie dla archeologii. Ostatecznie obaliła ona teorie hiperdyfuzjonistyczne i ustaliła chronologię kultur prehistorycznych oraz pozwoliła uściślić ustalenia chronologiczne dotyczące starożytności (Libby badał m.in. belki z pałacu syryjskiego z I tys. przed Chr., pantofle znalezione przy inkaskiej mumii czy drewno z łodzi pogrzebowych faraonów IV dynastii). Mimo początkowego oporu ze strony niektórych uczonych metoda radiowęglowa szybko przyjęła się w archeologii, i dziś jest najbardziej użyteczną i wiarygodną metodą datowania bezwzględnego. Archeolodzy otrzymali potężne narzędzie chronologiczne, którego dotąd nie posiadali. Z czasem zaczęto wykorzystywać inne metody datowania (potasowo-argonową, uranowo-torową, trakową, termoluminescencyjną, optoluminescencyjną, ESR, paleomagnetyczną i inne), a także chemiczne i fizyczne metody analizy źródeł archeologicznych. Doskonalono techniki wykopalisk i metodologię naukową, a dyskusje teoretyczne trwają aż do dziś.

Szymon Modzelewski

Galeria zdjęć

Dodaj komentarz

Pozostało znaków: 1000

Komentarze

Nikt nie dodał jeszcze komentarza.
Bądź pierwszy!